فرمان ناصرالدین شاه قاجار برای تاسیس شرکت بیمه

مقدمه

فرمان ناصرالدین شاه برای تأسیس نخستین شرکت بیمه در ایران

صدو سی و چهار سال پیش

در این فرمان ناصرالدین شاه در آغاز، فوائد و امتیازات بیمه را تشریح کرده و شرای مقررلات کار را یک به یک برشمرده، یقیناً با کشته شدن ناصرالدین شاه، در این زمینه اقدامی صورت نگرفت. (ناصرالدین شاه پنج سال بعد از صدور این دستور کشته شد) و از آن تاریخ تا زمان احدشاه، بسیاری از افراد خارجی و ایرانی اقدامات پراکنده ای در این زمینه انجام داده اند. اما در برخی از مأخذ دیگر، تشکیل بیمه را به دوران احمد شاه قاجار نسبت داده اند.

بدین ترتیب اگر دلائل تأخیر در این امر را جوشا شویم، این نتیجه به دست می آید که با کشته شدن ناصرالدین شاه و حوادث پرتنش دوران سلطنت مظفرالدین شاه و در پی آن سالها آشوب و بحران تا دوره چهار ساله ی جنگ جهانی اول، شرایط اقتصادی مملکت ما اجازه نمی داد که به چنین اقدامات مفیدی پرداخته شود. بدین ترتیب آنچه می توان گفت این است که اقدام واقعی در این زمینه توسط داور بوده، که مربوط می شود به تشکیل شرکت سهامی بیمه در ایران در سال 1314 شمسی و در سال 1316 «قانون بیمه» به تصویب رسید.

 

 

 

 

تأسیس ادارۀ بیمه حمل و نقل در مملکت ایران چون همواره منظور نظر حمید همایون ترتیب اسباب آسودگی و امتی و تهیۀ شرایط ضمانت آسایش و راحت

و بناهای خیر و اصلاحات مفید به جهت آحاد و افراد رعایای خود، حفظ آنها را از آفات دارد.

از حریق یا خسارات زراعی که بواسطه تگرگ حاصل نشوند و یا مرگ و میر و دواب و چارپایان در شهرها و قراع محروسۀ ایران و نیز چون همیشه مترصد و مصمم بوده و سیستم که به هر یک از رعایای خود حق آنهائیکه نه دارای ملک و نه مایۀ بضاعت هستند بخواهند در صورت عارضه بدنی و عجز از کارگزاران مایه و معاش آتیۀ خود اطمینان حاصل کنند وسیله ای که به ضمانت فقرای مزبوره را نمایند تدارک فرمائیم. به همچنین محض لازم حفظ تجارت در داخله و یا خارجه از هر قسم خسارات و غارات را در حمل و نقل و ارسال مرسول و یا در حمل و انبار به مال التجار وارد می شود و یا در محل و انبار به مال التجار وارد می شوند لازم و ؟ شمردیم در یک ادارۀ بیمۀ حمل و نقل در ممالک خود تأسیس و برقرار فرماییم علیهذا به همین مقصود به موجب امتیازنامۀ حاضره (به لازاریولیاکوز) عضو عالیه شورای دولتی رئیس ادارۀ شرکت مروّج تجارت و خدمات در ایران امتیاز مخصوص مرحمت می فرمائیم در اجرائیات مقاصد سابق الذکر در ممالک، ادارۀ بیمه حمل و نقلی احداث نمایند را موافق شروط مفصله الذکر معمول و مجری دارد.

فصل اول اعمال مزبورۀ فوق در تمام قطعات مملکت ایرا از روز امضای امتیاز نامۀ حاظر تا مدت هفتاد و پنج ریال معمول و متداول خوهد بود.در عرض مدت مزبور غیر ازصاحب امتیاز یا کمپانی یا ترکانی که صاحب امتیاز تشکیل خواهد داد. احدی حق نخواهد داشت وجهاً من الوجوه بهر اسم و رسم باشد ادارۀ حمل و نقل احداث و تأسیس نماید و اینکه بدیهی است هر کسی حق داشته و می تواند بدون تأسیس اداره و دفتر و هر قسم حمل و نقلی را در مملکت ایران بدون اندازه و حد معینی و نیز ادارۀ پست دولتی هم حق دارد که به هر اندازه حمل و نقل امانت نماید.

فصل دوم این ادارۀ موسوم به ادارۀ بیمه و نقلیات دارای دارای مُهر مخصوص خواهد بود که مختص کارهای خود او باشد و جمیع اسناد و نوشتهیات و قبوض و مراملات و غیره را از اداره مرکزیه به شعبات آن صادر می شود و ممهور بدان خواهد بود.

فصل سوم محل ادارۀ مرکزیه در داراالخلافه ناصری طهران خواهد بود ولی در جمیع شهرها و نقاط دیگر از مملکت ایران در ادارۀ مزبور صلاح و لازم شمار و شعبات برقرار خواهد بود.

فصل چهارم دواید دولتی و عُمال و مبائرین مملکت اداره متکلف هستند که در جمیع اظهارات و دعاوی راجلۀ به امور متعلق به امتیازنامهۀ حاضره از ادارۀ مرکزیه و اجزای آن چه در دارالخلافه و چه در سایر ولایات جماعت و امانت نمایند.

فصل پنجم ادارۀ بیمه و نقلیات حق خواهند داشت که در جمیع بِلاد محرومۀ ایران از قرار تفصیل ذیل بیمه و تضمین نماید.

اولاً هر قسم اموال و مخلفات و املاک را از خسارات و ضرر و خرابی از حریق و یا به واسطۀ استعمال اسباب در حریق و یا به واسطۀ در بُردنِ اثاث البیت در صورتیکه بیمه شده باشد ضمانت خواهد شود.

ثانیاَ محصولات زراعی از خسارتی که بواسطه ی تگرگ حاصل می شود.

ثالثاً هر نوع حیوانات را از مرک و میر رابعاً مال البقار و بارهای کشتی و اثاث و عموماً هر قسم محمولات و اشیاء گران بها در کشتی قاری و کشتی باری و کرجی و قایق هایی که باز داشته باشند یا خالی باشند و واگن و مسافرین کشتی و کرایه خواه در کشتی و یا خشکی بوده باشند و غیره را بیمه خواهد کرد و از هر قبیل خسارات و خطر که هنگام نقل بخشی که به دریا یا به دریاچه یا به رودخانه شهرهای طبیعی و یا شهرهای مصنوعی وارد آیند.

خامساً سرمایه و منافع آنها را که بعد از انقضای مدتی که در کنترات ادارۀ بیمه معین شده باشد را صاحب تنخواه یا به وراث او کارسازی خواهد شد.

سارساً مسافرین بیمه شده را از هر قسم حوادث یا مخاطرت که در عرض راه اتفاق بیفتد.

فصل ششم ادارۀ بیمه و نقلیات هر نوع مالالتجار و بارهای کشتی و اشیاء سکنین و سایر اشیاء را خواه به واسطه ی راههای آهن تجار یا راههای شوسهیا سایر راههای بر و بحر در داخل ایران و همچنین مالتجار و اجناس و غیره از ممالک محرومۀ ایران به خارجه فرستاده می شود حمل و نقل خواهد داد.

فصل هفتم شرایط را در جمیع انواع بیمه و تقلیات فوق الذکر باید با رعایات شوند از قبیل قدر و مبلغ و شرایط اداری وجه توسط مشتری ها به ادار و شرایط غرامت دادن اداره به مشتریان و غیره بسته به قراردادی خواهد بود که مشتریان با کمال رضایت به اداره داده اند و شرایط مزبور، جمیعاً بطور واضح و مفصل در آن قبض که اداره مرکزی یا شعبات آن به مشتریان خواهد داد مندرج خواهد شد و قبوض مزبوره اداری یک کنترات صریحی خواهند بود که بین اداره و مشتریان منعقد شده باشد.

فصل هشتم نظر به ضرورت و اهمیت که از اجازۀ تأسیس این اداره مکنون خاطر ماست به عموم حکام و مشتریان ممالک خود می فرمائیم که جمیع اهالی را از مقصود اصلی و فواید و منافعی که از تأسیس چنین بناعی نماید تواند شد مطلع و آگاه سازند و بنا مراتب مزبور ادارۀ مرکزی نیز و مرخصی است که راجع به مقصود اصلی و فواید و منافعی که اهالی از ایجاد این عمل بیمه و نقلیات خواهد بود بطبع برساند.

فصل نهم همچنین نظر به فواید عامه که در ایجاد این اداره برای مملکت خواهد داشت و محص آنکه تمام رعایای به خرج تعلیل نتواند از فواید سابق الذکر آن اداره بهره مند و مستعفیض کردند جمیع عملیات و معاملات و تمامی اسناد و نوشتیات متعلقه به ادارهی مرکزی و و شعب و فروعات آن و انبارها و آینه تعلق به آنها دارد و نیز خود دفترخانه ها اشخاصی که در آنها مشغول خدمت هستند در طول مدت امتیازنامه از جمیع حقوق دیوانی از قبیل مالیات در دامداری و حقوق نقدیه و غیره خواه از حقوقی باشند که اکنون متداول و معمول هستند را در آتیه بغیر در دمت طول امتیازنامه برقرار خواهند شد به هر اسم و رسم که باشند معاف خواهند بود و نیز امتیازی که برای ادارۀ بیمه و نقلیات لازم خواهند شد از قبیل ملزومات و اثاث البیت و دفاتر و سایر ملزومات و شعبات آن و اشیاء باربندی از قبیل مشمع و غیره و منگنه آلات کردن محمولات و سایر آلات که در انبار گذاشته خواهد شد و طُلمبه جهت خاموش کردن حریق و غیره از جمیع حقوق گمرک و راهداری و مالیات و غیره معلق خواهند بود ولی اداره گمرک حق رسیدگی به این بارها دارند که چیزی غیر از اشیاء فوق شد و مالک التجار داخلی باشد گمرک دریافت کند.

فصل دهم در مقابل معافیت مزبور صاحب امتیاز باید در ده سال اول شروع به کار هر ساله سیصد تومان و در ده سال ثانی سالی پانصد و در سنوات بعد تا موعد انقضاء مدت امتیازنامه ی حاضره سالی یک هزار تومان به خزانه ی دولت علیه بپردازد.

فصل یازدهم صاحب امتیاز حق دارد که یک شرکت مخصوص تشکیل بدهد که هر یک قسمتی از سرمایه را بگذارند یا یک شرکت امهای تأسیس نماید و در صورت اخیر، حق خواهد داشت که اسهام بایکامیون یا انساد دیگر که صلاح بداند صادر کند بدیهی است دولت علیه ایران ضمانت این اسناد را نخواهد نمود.

فصل دوازدهم هرگاه در عرض مدت سه سال از تاریخ ضحۀ این امتیازنامه صاحب امتیاز شروع به تأسیس بقای فوق الذکر ننمود امتیازنامه ی حاضره به کلی از درجۀ اعتبار ساقط خواهد بود این قرارنامه غُرۀ شهر جمادی الاولی سنۀ 1308 پارس نیل در طهران نستعلیق نوشته و مبادله شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *