فرمان ناصرالدین شاه قاجار برای تاسیس کارخانه کاغذسازی

چرا تلاش ایرانیان برای ایجاد صنایع جدید در دوران قاجار پا نگرفت؟

کاغذ سازی

 

 

محض انتشار و ترویج صنعت کاغذسازی در دارالخلافۀ طهران و سایر ممالک محروسۀ ایران این غلام با کمال ضراعتی و خاکساری از فلک فرسای مبارکِ اعلیحضرتِ اقدسِ همایونِ شاهنشاهی، روحی فداه، استدعای امتیاز آن را برای خود و وراث خود می نماید، به شرایط معروضۀ ذیل که: کمپانی تشکیل داده این مقصود مهم را انجام دهد واین صنعت عمدۀ مفیده را در کل ممالک محروسۀ ایران منتشر سازد و در این کارخانه، انواع و اقسام کاغذ که محل حاجت و ضرورت باشد، به عمل خواهد آمد از قبیل کاغذ و پاکت تحریر، به وجه احسن به طوریکه از فرنگستان به ایران می آورند و همچنین کاغذ  اطاق به نحو اتّم و اکمل و کاغذ مقوی و غیره..

اولاً: کسان خانزاد مجاز باشند، در هر جائی که صلاح بدانند کارخانجات را در آن نقطه بنا و احداث نمایند، چنانچه در نقاط معیّنه اراضی بایره غیر مزروعِ بی مصرف باشد، که تعلّق به دولت داشته باشد و استدعا می نماید که قص کفافِ کارخانجات و ضروریاتِ آن ، مجاناً مرحمت فرمایند.

ثانیاً: آنچه که تعلق به این کارخانه کاغذسازی است، از هرگونه صوادر و عوارض و مالیات به هر اسم معاف و مسلم باشد تا ، در سایۀ همایونی، این صنعت بزرگ در ممالک محروسۀ ایران، به سهولت رواج پیدا کند. و هرگونه اسباب و چوب آلات که برای این کارخانه لازم می شود، اجازه مرحمت فرمایند که از جنگل های دولتی،بریده به مصرفِ ادوات کارخانه برسانند و از برای لوازم این کار هر قدر خانه و انبار و مایحتاج  لازم می شود، اجازه مرحمت خواهد فرمود، ساخته شود و یا اداره کند.

ثالثاً: استدعا از خاکپای مبارک همایونی این است که، محض تشویق و ترویج این صنعت در ایران، این اداره مظهر توجهات خاصۀ مُلوکانه بودجۀ هر نوع کاغذ و پاکت که برای صرف تحریر دولت و وزارتخانه های دولت، و همچنین، از کاغذ اطاق و مقوی و غیره که، مربوط به این کارخانه است و هر سال از برای دولت لازم حتماً باید از این کارخانه، ابتیاع فرمایند و در باب قیمت هم، قبل از وقت، کارگزاران امور دیوانی، با مباشرین کارخانه مذاکره خواهند کرد که، در تسهیل قیمت و سرعتِ رساندن آنها، قرارهایی که لازم است بدهند.

رابعاً: بقای این امتیاز از روز امضای قرارنامه الی پنجاه سال خواهد بود و ضمناً مقرر خواهد شد که در امتداد این مدت پنجاه سال، احدی از خارجه و داخله، به هیچ وجه من الوجه، حق ایجاد و احداث هیچ گونه کارخانه که مربوط به عمل کاغذسازی است، نداشته باشند و تمام این مدت با کسان خانزاد و وارث خانزاد، خواهد بود.

خامساً: پس از این که کارخانه دایر شد و حاصل آن به معرض فروش درآمد، از منافعی که حاصل می شود از یکصد تومان و پنج هزار، به اسم مالیات، همه ساله به دیوانِ همایونِ اعلی، تقدیم خواهد شد. این تومان و نیم بعد از وضع مخارج و شریک پول کارخانه از منافعی که عاید می شود، تقدیم خواهد شد.

سادساً: شروع به ساختن این کارخانه  جات، سه سال بعد از امضای همایونی خواهد شد، چنانچه در ظرف این سه سال، از قضای آسمانی و حادثه روی دهد که، اسباب تعویق ساختن کارخانجات بشود، البته آن سبب در حضور اولیای دولت، ملاحظه و منظور خواهد شد.

 

آنچه از نظر خوانندگان گرامی گذشت ، متن قرارداد بود ، اینک توضیحات زیر ضروری به نظر می رسد :

آنچه از بررسی اسناد به دست می آید، این است که در دورۀ قاجار هیچ گونه کارخانه ای برای کاغذسازی در ایران به وجود نیامده است. و آغاز این صنعت مربوط به سال 1313 شمسی می باشد.

زندگی نامۀ  یحیی خان مشیرالدوله تقاضا کنندۀ این امتیاز، چنین است:

پدر یحیی خان «میرزا نبی خان امیر دیوان قزوینی» از رجال مهم دربار دوره قاجار است.او در ابتدای سلطنت ناصرالدین شاه قاجار دو فرزند خود، میرزا حسین خان و آقای یحیی خان را برای تحصیل به اروپا فرستاد، یحیی خان در پاریس به یادگیری زبان فرانسه مشغول شد.

در سال 1275 قمری، ناصرالدین شاه، یحیی خان را به سمت آجودان مخصوص و مترجم خود برگزید.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *